دانشگاه پیام‌نور فصلنامه علمی - پژوهشی زبان‌شناسی اجتماعی 2538-3515 9 3 2026 08 23 Representation of Nature, Climatic and Geographical Features in Mazandarani Anthroponymy and Toponyms: A Cognitive Morphology Approach بازنمایی طبیعت، ویژگی‌های اقلیمی و جغرافیایی در نام‌واژه‌‌ها و جای‌نام‌های مازندرانی: رویکرد صرف شناختی 61 87 13318 10.30473/il.2026.77624.1750 FA مریم زارع ماهفروزی دانشجوی دکتری رشته زبان‌شناسی، دانشکده زبان و ادبیات، دانشگاه: آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، ایران مهناز کربلائی صادق استادیار گروه زبان شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران آرزو نجفیان دانشیار، گروه زبان‌شناسی، دانشگاه پیام ‌نور، تهران، ایران حیات عامری دانشیار، گروه زبان‌شناسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران ایران Journal Article 2026 02 28 In any language, proper names (onyms) and toponyms not only facilitate communication but also reflect the interactions between humans, mind, and environment. This study investigates how climatic elements are conceptualized by Mazandarani speakers and how the metaphorical and symbolic structure of these words is reflected in their cognition. A descriptive-analytical method was used to examine the relationship between lexicon and environment. The statistical population comprised Mazandarani anthroponym and toponyms. The sample included 110 purposefully selected items containing names of plants, climate, natural elements, and animals. Data were drawn from the book Farhang-e Namhā-ye Mazandarāni and field recordings from speakers in Sari. Morphological analysis followed the cognitive morphology framework of Hamawand (2011). The results reveal a pattern of "multi-layered competition in the construction of compounds." Accordingly, Mazandarani speakers employ two distinct cognitive patterns for conceptualizing natural elements: in Anthroponym, the "metaphorical-simile" pattern dominates, characterized by the domain of "comparison"; in toponyms, the "objective-referential" approach prevails, characterized by the domain of "place." نام‌واژه‌ها و جای‌نام‌ها در هر زبانی علاوه‌بر ابزاری برای تسهیل ارتباط، بازتابی از تعاملات میان انسان، ذهن و زیست بوم را به نمایش می‌گذارند. مسئلۀ پژوهش حاضر چگونگی مفهوم‌سازی عناصر اقلیمی در ذهن گویشوران مازندرانی‌زبان و چگونگی انعکاس ساختار استعاری و نمادین این واژه‌ها در ذهن آنان است. در این پژوهش پیوند بین واژگانِ زبان و زیست‌بوم به روش توصیفی-تحلیلی مورد بررسی قرارگرفت. جامعۀ آماری، نام‌واژه‌ها و جای‌نام‌های موجود در زبان مازندرانی بوده و نمونۀ آماری، تعداد 110 نام‌واژه و جای‌نامی است که به روش هدفمند انتخاب شده‌ و حاوی نام گیاهان، اقلیم و عناصر طبیعی و جانوران بوده‌اند. بخشی از نمونه‌ها برگرفته از کتاب "فرهنگ نام‌های مازندرانی" و بخشی دیگر از داده‌های میدانیِ جمع‌آوری‌شدهِ از گفتار گویشوران زبان مازندرانی شهر ساری است. تحلیل صرفی نمونه‌ها با رویکرد صرفِ ‌شناختی و بر اساس چارچوب نظری هَمَوَند (2011) انجام شده است. تجزیه و تحلیل داده‌ها نشان داد که یک الگوی "رقابت چندلایه‌ای در ساخت ترکیب‌ها" دیده می‌شود که بر این اساس گویشوران مازندرانی برای مفهوم‌سازی عناصر اقلیمی و طبیعی از دو الگوی شناختی متمایز پیروی می‌کنند. در نام‌واژه‌ها، الگوی "استعاری-تشبیهی" با غلبۀ قلمرو "مقایسه" و در جای‌نام‌ها، رویکرد "عینی-ارجاعی" با غلبۀ قلمرو "مکان". https://sociolinguistics.journals.pnu.ac.ir/article_13318_d217de914401d5e7fb3325851bc459e3.pdf